काठमाडौं । रोटरी क्लब अफ बानेश्वरले प्यारी एजुकेसन प्रा. लि. सँगको सहकार्यमा ‘उज्यालो बाटो’ परियोजना सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। विद्यालयमा आधारित यस किशोर स्वास्थ्य शिक्षा कार्यक्रम अन्तर्गत काठमाडौंको मुलपानीस्थित श्री आनन्द भैरव सेकेण्डरी स्कुलका कक्षा ७ देखि ९ सम्मका ३०४ विद्यार्थी लाभान्वित भएका छन्। रोटरी क्लब अफ बानेश्वरकि अध्यक्ष आरटीएन रुपाली सरावगीको नेतृत्वमा सञ्चालित ‘नयाँ पाइला’ पहल अन्तर्गत यो परियोजना नोभेम्बर २०२५ देखि मार्च २०२६ सम्म सञ्चालन गरिएको थियो।
नेपालको विद्यालय प्रणालीमा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य र मानसिक स्वास्थ्य शिक्षाको ढाँचागत स्वरूपको अभाव बढ्दै गएको अवस्थालाई कार्यक्रमले सम्बोधन गरेको थियो। राष्ट्रिय पाठ्यक्रमबाट स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा विषय हटाइएपछि यो समस्या झन् गम्भीर बनेको छ। सामाजिक संकोच र प्रशिक्षित शिक्षकको अभावका कारण धेरै किशोर–किशोरीहरू आफ्ना शरीर, भावना र व्यक्तिगत सुरक्षासम्बन्धी सही सूचना तथा उमेर अनुसारको जानकारीबाट वञ्चित भइरहेका छन्।
प्रत्येक कक्षाका लागि सञ्चालन गरिएका ११ वटा अन्तरक्रियात्मक सत्रमार्फत प्यारी एजुकेसनका सहजकर्ताहरूले किशोरावस्था, महिनावारी, शरीरप्रतिको धारणा, सहमति, लैङ्गिक पहिचान, पोषण, मिडिया सचेतना तथा आवश्यक पर्दा हस्तक्षेप गर्ने विषयमा प्रशिक्षण दिएका थिए। कार्यक्रममा क्रियाकलापमा आधारित सिकाइ, समूहगत छलफल तथा सिर्जनात्मक कार्यपत्र प्रयोग गरिएको थियो। साथै, छात्र र छात्राबीच खुला संवाद प्रोत्साहन गर्न मिश्रित बसाइ व्यवस्था समेत लागू गरिएको थियो। करिब १ लाख ५० हजार रुपैयाँ लागतमा सञ्चालन गरिएको कार्यक्रममा प्रति विद्यार्थी औसत खर्च करिब ५०० रुपैयाँ रहेको थियो।
कार्यक्रमको प्रभाव स्पष्ट देखिएको थियो। सुरुमा खुला रूपमा बोल्न हिच्किचाउने विद्यार्थीहरू अन्तिम सत्रसम्म आइपुग्दा महिनावारी चक्र, किशोरावस्था, प्रजनन स्वास्थ्य तथा सहमतिजस्ता विषयमा आत्मविश्वासका साथ छलफल गर्न थालेका थिए। शिक्षकहरूले पनि विद्यार्थीहरूको आत्मविश्वास र सहभागितामा सकारात्मक परिवर्तन आएको बताएका छन्। कार्यक्रममा सहभागी एक कक्षा ८ की छात्राले सत्रकै दौरान पहिलोपटक महिनावारी अनुभव गरेको र कार्यक्रममा प्राप्त जानकारीले आफूलाई सहज तथा आत्मविश्वासी बनाएको अनुभव साझा गरेकी थिइन्।
यस कार्यक्रमलाई थप विस्तार गर्दै परियोजना टोलीले महिला चिकित्सकको नेतृत्वमा स्त्रीरोग स्वास्थ्य शिविर आयोजना गर्ने योजना बनाएको छ। शिविरमार्फत महिनावारी स्वास्थ्य तथा पीसीओएसजस्ता समस्याबारे परामर्श प्रदान गरिनेछ। साथै, गम्भीर भावनात्मक समस्या देखिएका विद्यार्थीहरूका लागि मनोवैज्ञानिकद्वारा भावनात्मक व्यवस्थापन, आघात सामना तथा संवाद सीपसम्बन्धी सत्रहरू पनि सञ्चालन गरिने योजना रहेको छ।
यस पहलबाट प्राप्त सहयोग र उत्साहका आधारमा रोटरी क्लब अफ बानेश्वरले ‘उज्यालो बाटो’ मोडललाई अर्को विद्यालयमा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। युवा पुस्तालाई आवश्यक ज्ञान, आत्मविश्वास र सम्मानका साथ सशक्त बनाउने अभियानलाई निरन्तरता दिने क्लबको उद्देश्य रहेको छ।
रोटरी क्लब अफ बानेश्वरको बारेमा:
रोटरी क्लब अफ बानेश्वर विश्वकै ठूलो मानवीय सेवा संस्था रोटरी इन्टरनेसनलको सदस्य संस्था हो। काठमाडौंमा आधारित यस क्लबले समाजसेवा मार्फत दीर्घकालीन सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने उद्देश्यसहित विभिन्न क्षेत्रका स्थानीय अगुवा, व्यवसायिक व्यक्ति तथा स्वयंसेवकहरूलाई एकत्रित गर्दै आएको छ। “सर्भिस अबोभ सेल्फ” भन्ने मूल मन्त्रलाई आत्मसात गर्दै क्लबले स्वास्थ्य, शिक्षा, वातावरण तथा सामुदायिक विकासका क्षेत्रमा सक्रिय रूपमा काम गर्दै आएको छ। सन् २०२५-२०२६ का लागि अध्यक्ष आरटीएन रुपाली सरावगीको नेतृत्वमा क्लबले रोटरी इन्टरनेसनलको विश्वव्यापी अवधारणा “युनाइट फर गुड” अनुरूप नेपालभर समुदायको सशक्तिकरण र विभिन्न जीवनस्तर उकास्ने पहलहरू सञ्चालन गरिरहेको छ।
